พระวินัยปิฎก › ภิกขุปาฏิโมกข์
ปาฏิเทสนียะ ๔
"ปาฏิเทสนียะ" แปลว่า ต้องแสดงคืน — ล่วงละเมิดต้องสารภาพผิดกับภิกษุอื่นทันที — กลุ่มสิกขาบทเกี่ยวกับการรับอาหารที่ไม่สมควร
PTD-01
๑. รับของฉันจากมือภิกษุณีมิใช่ญาติ (ในละแวกบ้าน)
Paṭhama-pāṭidesanīya
📌องค์ประกอบอาบัติ
- ภิกษุณีไม่ใช่ญาติ (ไม่ใช่สายเลือดเดียวกัน)
- ภิกษุณีเข้าไปสู่ละแวกบ้าน (ไม่ใช่ในวัด)
- ภิกษุรับของเคี้ยว/ของฉันจากมือภิกษุณีนั้นด้วยมือตนเอง
- ภิกษุฉันของนั้น
⚖️ระดับอาบัติ
ครบองค์ ๔ — รับ + ฉันปาฏิเทสนียะ
รับแต่ยังไม่ฉัน / รับจากภิกษุณีในวัด (ไม่ใช่ละแวกบ้าน)ทุกกฏ
ภิกษุณีผู้เป็นญาติ / ภิกษุณีสั่งให้ผู้อื่นถวาย / วางไว้แล้วจึงหยิบไม่ต้องอาบัติ
💡สรุปสาระสำคัญ
- เหตุบัญญัติ: ภิกษุณีรูปหนึ่งเที่ยวบิณฑบาตได้อาหารมาแล้ว ขณะเดินเข้าเมืองพบภิกษุ ก็ถวายอาหารจากบาตรตนเองให้ภิกษุจนหมด ตนเองไม่มีจะฉัน — พระพุทธเจ้าทรงห้ามไม่ให้รับของฉันจากภิกษุณีมิใช่ญาติในละแวกบ้าน เพื่อรักษามารยาทและปกป้องภิกษุณี
PTD-02
๒. ไม่ห้ามภิกษุณีที่สั่งการแจกอาหาร
Dutiya-pāṭidesanīya
📌องค์ประกอบอาบัติ
- ภิกษุถูกนิมนต์ฉันอยู่ในตระกูล
- มีภิกษุณียืนสั่งการเรื่องอาหาร ('จงถวายข้าว/แกงให้รูปนี้')
- ไม่มีภิกษุแม้รูปเดียวตักเตือน/ห้ามภิกษุณีนั้น
- ภิกษุเหล่านั้นฉันอาหารที่ถูกสั่งการ
⚖️ระดับอาบัติ
ไม่ห้ามภิกษุณีที่สั่งการ + ฉันอาหารปาฏิเทสนียะ
เจ้าภาพเชิญภิกษุณีมาช่วยแจกเอง (ไม่ใช่นางมาสั่งเอง)ไม่ต้องอาบัติ
ภิกษุห้ามภิกษุณีแล้วไม่ต้องอาบัติ
💡สรุปสาระสำคัญ
- เหตุบัญญัติ: ภิกษุณีเข้าไปในบ้านที่นิมนต์ภิกษุ แล้วสั่งการให้เจ้าภาพตักแกงและข้าวให้ภิกษุบางรูปที่ตนชอบเป็นพิเศษ — พระพุทธเจ้าให้ภิกษุในที่นั้นต้องห้ามและไล่นางออกไป หากไม่ห้ามก็ต้องแสดงคืน
PTD-03
๓. รับของฉันในตระกูลเสกขะโดยเขาไม่นิมนต์ก่อน
Tatiya-pāṭidesanīya
📌องค์ประกอบอาบัติ
- ตระกูลที่สงฆ์สมมติแล้วว่าเป็นเสกขะ (ผ่านพิธีกรรมวาจา)
- ภิกษุไม่ได้รับนิมนต์มาก่อน (ไม่ได้ป่วย)
- ภิกษุรับของฉันจากตระกูลนั้นด้วยมือตนเอง
- ภิกษุฉันของนั้น
⚖️ระดับอาบัติ
ไม่มีนิมนต์ + ไม่ป่วย + รับแล้วฉันปาฏิเทสนียะ
ภิกษุอาพาธ / ได้รับนิมนต์ก่อน / ฉันของที่เป็นเดนไม่ต้องอาบัติ
💡สรุปสาระสำคัญ
- เหตุบัญญัติ: บางตระกูลเป็นเสกขะ (ผู้ยังศึกษา = อริยบุคคล ๓ ชั้นแรก) แต่ฐานะยากจน เพราะถวายทานอย่างเกินกำลัง พระพุทธเจ้าให้สงฆ์สมมติว่าตระกูลนี้ 'เป็นตระกูลเสกขะ' แล้วห้ามภิกษุไปขอฉัน เว้นแต่ได้รับนิมนต์ก่อน — เพื่อไม่ให้ตระกูลนั้นลำบากเกินไป
PTD-04
๔. รับของฉันในเสนาสนะป่าที่มีภัย โดยเจ้าภาพไม่ได้แจ้งก่อน
Catuttha-pāṭidesanīya
📌องค์ประกอบอาบัติ
- ภิกษุอยู่ในเสนาสนะป่าที่รู้กันว่ามีภัย (โจร/สัตว์ร้าย)
- คฤหัสถ์นำของฉันมาถวาย โดยไม่ได้แจ้งภิกษุก่อนล่วงหน้า
- ภิกษุรับของฉันด้วยมือตนเองในอารามนั้น
- ภิกษุฉันของนั้น และภิกษุไม่ได้อาพาธ
⚖️ระดับอาบัติ
ป่ามีภัย + ไม่ได้แจ้งก่อน + ไม่อาพาธ + รับ + ฉันปาฏิเทสนียะ
ภิกษุอาพาธ / คฤหัสถ์ได้แจ้งล่วงหน้าแล้ว / ป่าไม่มีภัยไม่ต้องอาบัติ
💡สรุปสาระสำคัญ
- เหตุบัญญัติ: ตระกูลคฤหัสถ์นำอาหารมาถวายภิกษุในป่า แต่ระหว่างทางมีโจรดักปล้นเอาอาหารไป — พระพุทธเจ้าจึงให้ภิกษุในเสนาสนะป่าต้องแจ้งคฤหัสถ์ก่อนล่วงหน้า (ถ้าไม่แจ้งก็ต้องแสดงคืน) เพื่อให้ผู้จะมาถวายเตรียมตัวและรู้ภัย