อธิกรณสมถะ ๗

📌แก่นหลัก

ระเบียบระงับอธิกรณ์โดยให้ทุกฝ่ายมาพร้อมหน้ากัน — เป็นวินัยพื้นฐานที่ใช้ได้กับอธิกรณ์ทุกชนิด เป็นฐานของอีก ๖ วิธี

❓เมื่อไหร่ใช้

ใช้เมื่อต้องระงับอธิกรณ์ใด ๆ ก็ตาม — ต้องครบ ๔ พร้อมหน้า คือ (๑) สงฆ์พร้อมหน้า (๒) ธรรมพร้อมหน้า (พระธรรม) (๓) วินัยพร้อมหน้า (พระวินัย) (๔) บุคคลพร้อมหน้า (โจทก์-จำเลย)

📖ขั้นตอนวินัยกรรม

💡กรณีศึกษา / เหตุบัญญัติ

• เหตุบัญญัติ: ภิกษุฉัพพัคคีย์ทำสังฆกรรมลับหลังภิกษุทั้งหลายที่ไม่ได้อยู่ในที่ประชุม — พระพุทธเจ้าทรงห้ามและบัญญัติว่ากรรมใด ๆ ต้องทำ "ต่อหน้า" จึงจะเป็นธรรม ดูอ้างอิง

📌แก่นหลัก

ระเบียบที่ประกาศให้ภิกษุผู้มีสติบริบูรณ์ไม่ต้องถูกสอบสวนซ้ำอีก — เป็นการยุติการกล่าวหาภิกษุที่ถูกใส่ร้ายโดยไม่มีมูล

❓เมื่อไหร่ใช้

ใช้เมื่อภิกษุผู้ทรงคุณธรรม (เช่นพระอรหันต์) ถูกใส่ความด้วยศีลวิบัติไม่มีมูล (โจทด้วยปาราชิกเท็จ) — ท่านขอให้สงฆ์ประกาศว่าท่านมีสติบริบูรณ์ จะไม่ต้องถูกสอบสวนเรื่องนี้อีก

📖ขั้นตอนวินัยกรรม

💡กรณีศึกษา / เหตุบัญญัติ

• เหตุบัญญัติ: พระทัพพมัลลบุตร (พระอรหันต์) ถูกพระเมตติยะและพระภุมมชกะยุให้ภิกษุณีเมตติยาใส่ความว่าข่มขืน — พระพุทธเจ้าทรงให้สงฆ์ประกาศสติวินัยแก่พระทัพพะ (เพราะท่านเป็นพระอรหันต์ มีสติบริบูรณ์) ยุติการกล่าวหา ดูอ้างอิง

📌แก่นหลัก

ระเบียบให้ภิกษุผู้เคยวิกลจริต (ขณะวิกลจริตได้ทำอะไรผิดวินัยไปบ้าง) แต่ปัจจุบันหายแล้ว — สงฆ์ประกาศว่าจะไม่เอาผิดเรื่องที่ทำตอนวิกล

❓เมื่อไหร่ใช้

ใช้เมื่อภิกษุวิกลจริตมาก่อน ทำสิ่งที่ผิดวินัยจำนวนมาก ปัจจุบันหายเป็นปกติแล้ว ภิกษุอื่นยังพยายามโจทเรื่องเก่า — ท่านขอสติวินัยให้สงฆ์ยุติการโจท

📖ขั้นตอนวินัยกรรม

💡กรณีศึกษา / เหตุบัญญัติ

• เหตุบัญญัติ: พระคัคคะ วิกลจริตมาก่อน ได้ประพฤติผิดมากมาย ต่อมาหายแล้ว ภิกษุอื่นยังคอยเตือนว่า "จงระลึกดูสิ ท่านต้องอาบัติเห็นปานนี้" — ท่านชี้แจงว่าระลึกไม่ได้ พระพุทธเจ้าทรงให้สงฆ์ประกาศอมูฬหวินัยแก่ท่าน ดูอ้างอิง

📌แก่นหลัก

ระเบียบระงับอาบัติตามที่ภิกษุเองสารภาพ — สงฆ์ถามอาบัติ ภิกษุรับว่าเป็นอาบัติชนิดใด สงฆ์ก็ปรับตามนั้น (ไม่ขัดแย้งกัน)

❓เมื่อไหร่ใช้

ใช้เมื่อภิกษุทำผิดยอมสารภาพอย่างตรงไปตรงมา — ส่วนใหญ่ของการปลงอาบัติในชีวิตประจำวันใช้วิธีนี้

📖ขั้นตอนวินัยกรรม

💡กรณีศึกษา / เหตุบัญญัติ

• หลักการ: "การทำตามปฏิญญาที่เป็นธรรม" — ถ้าภิกษุสารภาพตรงตามเรื่องที่ทำ = ปฏิญญาที่เป็นธรรม; ถ้าสารภาพไม่ตรง (เช่น ต้องปาราชิก แต่สารภาพว่าต้องสังฆาทิเสส) = ปฏิญญาไม่เป็นธรรม ใช้ไม่ได้ ดูอ้างอิง

📌แก่นหลัก

ระเบียบระงับอธิกรณ์โดยลงคะแนน (จับสลาก) แล้วถือเอาความเห็นของฝ่ายข้างมากเป็นข้อยุติ

❓เมื่อไหร่ใช้

ใช้เมื่อสงฆ์ถกเถียงกันไม่ยอม ไม่สามารถตกลงด้วยการสนทนาได้ — ใช้การลงคะแนนเพื่อตัดสิน

📖ขั้นตอนวินัยกรรม

💡กรณีศึกษา / เหตุบัญญัติ

• เหตุบัญญัติ: ภิกษุทั้งหลายวิวาทกันเรื่องวินัยบางประการ ไม่ยอมตกลง — พระพุทธเจ้าจึงอนุญาตให้ใช้ เยภุยยสิกา และกำหนดคุณสมบัติของผู้จับสลากไว้อย่างเคร่งครัด เพื่อป้องกันการโกง ดูอ้างอิง

📌แก่นหลัก

ระเบียบลงกรรมแก่ภิกษุผู้ดื้อกล่าวเท็จ — เมื่อสอบสวนอาบัติ ภิกษุปฏิเสธแล้วรับ รับแล้วปฏิเสธ กลับไปกลับมา โกหกจงใจ สงฆ์จึงลงตัสสปาปิยสิกากรรม

❓เมื่อไหร่ใช้

ใช้กับภิกษุที่รู้อยู่แก่ใจว่าผิด แต่ตอบโต้ไม่ตรง ปฏิเสธบ้าง รับบ้าง เล่นเกมภาษา — เพื่อให้ภิกษุยอมรับและปฏิบัติให้พ้นอาบัติ

📖ขั้นตอนวินัยกรรม

💡กรณีศึกษา / เหตุบัญญัติ

• เหตุบัญญัติ: พระอุปวาฬะ ถูกซักถามเรื่องอาบัติ ให้การเลี่ยง ปฏิเสธแล้วรับ รับแล้วปฏิเสธ โกหกจงใจ — พระพุทธเจ้าให้สงฆ์ลงตัสสปาปิยสิกากรรมแก่ท่าน ดูอ้างอิง

📌แก่นหลัก

ระเบียบยุติการวิวาทแบบเหมาหมด — เมื่อภิกษุทั้ง ๒ ฝ่ายวิวาทกันรุนแรง ทั้งคู่ทำผิดทั้งคู่ ไม่สามารถไล่ที่มาแต่ละคน สงฆ์ใช้วิธี "กลบหญ้า" ให้ทั้ง ๒ ฝ่ายแสดงอาบัติร่วมกันในคราวเดียว

❓เมื่อไหร่ใช้

ใช้เมื่อ: (๑) การวิวาทกว้างขวาง ผู้เกี่ยวข้องมากมายไล่เรียงไม่ได้ · (๒) ถ้าสอบสวนอย่างละเอียดอาจทำให้เกิดเรื่องใหญ่กว่าเดิม · (๓) ทั้ง ๒ ฝ่ายยอมสมานฉันท์

📖ขั้นตอนวินัยกรรม

💡กรณีศึกษา / เหตุบัญญัติ

• เหตุบัญญัติ: ภิกษุกลุ่มหนึ่งวิวาทกันรุนแรง ถึงประพฤติละเมิดเรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ กันไปมากมาย ถ้าไล่ปรับทีละคนก็จะเสียเวลามาก อาจวิวาทกันต่อ — พระพุทธเจ้าจึงอนุญาตให้ใช้ ติณวัตถารกะ (เปรียบดั่งเอาหญ้ากลบมูล — ยุติรวม ๆ) ดูอ้างอิง