นิสสัคคิยปาจิตตีย์ ๓๐

ภิกษุมีจีวรเกินจำนวนที่อธิษฐานไว้ (อติเรกจีวร = ผ้าส่วนเกินจากไตรจีวร) เก็บไว้เกิน ๑๐ วัน โดยไม่ได้วิกัป (มอบฝากภิกษุอื่น) ไม่ได้อธิษฐานเพิ่ม — ต้องสละจีวรนั้น แล้วแสดงอาบัติปาจิตตีย์

ข้อยกเว้น: ช่วงระยะเวลาที่ได้รับกฐิน (กฐินกาล ๕ เดือน ถ้าได้อานิสงส์กฐิน หรือ ๑ เดือนปกติ) ไม่นับ ดูอ้างอิง

ภิกษุ แยกจากจีวร ๓ ผืนหลัก (สังฆาฏิ–อุตตราสงค์–อันตรวาสก) แม้เพียงรุ่งสางวันเดียว (เมื่ออรุณขึ้น) ต้องปาจิตตีย์

ยกเว้นสงฆ์อนุญาต, ภิกษุอาพาธ, ถูกปล้น, ภัยรุกราน ฯลฯ ดูอ้างอิง

จีวรที่ได้มานอกสมัยจีวรกาล (อกาลจีวร) ภิกษุเก็บไว้ได้ไม่เกิน ๑ เดือน — ถ้ายังไม่ครบผืนให้หาเศษเพิ่มจนครบภายใน ๑ เดือน ถ้าเกินนั้น ต้องสละ

อรรถกถาอธิบายวิธีถอนจีวรของรูปหนึ่ง เอาของอีกรูปด้วยวิสาสะ (ความสนิทสนม) ก็เป็นทางแก้ได้ ดูอ้างอิง

ภิกษุสั่งภิกษุณีผู้มิใช่ญาติให้ซัก/ย้อม/ทุบจีวรเก่าของตน ต้องปาจิตตีย์

อรรถกถาชี้ว่า ถ้าภิกษุณีทำโดยไม่ได้ถูกสั่ง (เห็นเองแล้วอาสาทำ) ไม่ต้องอาบัติ — แต่ถ้าภิกษุพูดดัง ๆ ให้หนุ่มหรือสามเณรในที่ภิกษุณีได้ยิน แล้วภิกษุณีมาทำ ก็ยังถือว่าบอกใช้ ดูอ้างอิง

ภิกษุรับจีวรจากมือภิกษุณีมิใช่ญาติโดยตรง — ต้องปาจิตตีย์
ยกเว้น: แลกจีวรกัน (ให้และรับกลับ), รับจากญาติหรือผู้ปวารณา, มิใช่จีวรแต่เป็นของจำเป็นอื่น ดูอ้างอิง

ภิกษุขอจีวรจากคฤหัสถ์ผู้มิใช่ญาติ และมิได้ปวารณาไว้ ต้องปาจิตตีย์

เหตุบัญญัติมาจากพระอุปนันทศากยบุตร ผู้เก่งในการเจรจา ขอจีวรจากคฤหัสถ์ซ้ำ ๆ ดูอ้างอิง

ยกเว้น: ขอจากญาติ, ขอจากผู้ปวารณา, ขอเพื่อรูปอื่น, จีวรหายเพราะถูกชิง

เมื่อจีวรของภิกษุถูกชิงไป ภิกษุขอจีวรจากคฤหัสถ์ได้ไม่เกินที่จะนุ่งห่ม (สำหรับอุตตราสงค์กับอันตรวาสก) — ขอเกินจำนวนนั้น ต้องปาจิตตีย์

ถ้าภิกษุขอและพอดีเท่าที่จำเป็น ไม่เป็นอาบัติ ดูอ้างอิง

คฤหัสถ์มิใช่ญาติเตรียมค่าจีวรไว้ถวายภิกษุ — ถ้าภิกษุเข้าไปแนะว่า "ขอของแพงกว่านี้" หรือ "ขอยาวกว่า ดีกว่า" เพื่อให้ได้จีวรดีกว่าที่เขาตั้งใจ ต้องปาจิตตีย์

เหตุบัญญัติ: พระอุปนันทศากยบุตรอีกครั้ง ดูอ้างอิง

คฤหัสถ์ ๒ คนต่างคนต่างเตรียมค่าจีวรคนละผืน (จะถวายแยก ๆ) — ถ้าภิกษุเข้าไปแนะว่า "พวกท่านจงรวมกันเป็นผืนเดียวที่ใหญ่กว่า ดีกว่า" เพื่อได้จีวรผืนใหญ่ ต้องปาจิตตีย์ ดูอ้างอิง

ผู้ถวาย (เช่นพระราชา/คหบดี) ส่งค่าจีวรผ่านไวยาวัจกร (คนรับใช้) — ภิกษุทวงได้ไม่เกิน ๓ ครั้ง (ด้วยการถาม) และไม่เกิน ๖ ครั้ง (ด้วยการยืนให้เห็น) — ทวงเกินนั้น ต้องปาจิตตีย์ ดูอ้างอิง

เหตุบัญญัติ: พระอุปนันทศากยบุตร

ภิกษุทำสันถัต (ผ้ารองนั่ง/ผ้าพื้น) ผสมเส้นไหม — แม้แต่ไหมเส้นเดียวก็ต้องปาจิตตีย์ เพราะเป็นความหรูหรา ดูอ้างอิง

อรรถกถาอธิบายวิธีทำสันถัต: วางเส้นไหมซ้อน ๆ บนพื้น ราดด้วยน้ำข้าว แล้วหล่อ ดูอ้างอิง

ภิกษุทำสันถัตด้วยขนแกะสีดำล้วนไม่ผสมสีอื่น ต้องปาจิตตีย์ (เพราะดูเหมือนของนักบวชนิกายอื่นเกินไป) ดูอ้างอิง

ภิกษุทำสันถัตใหม่ต้องผสม: ขนแกะดำ ๒ ส่วน + ขาว ๑ ส่วน + น้ำตาลแดง ๑ ส่วน (ใน ๔ ส่วน) — ถ้าผสมผิดสัดส่วน ต้องปาจิตตีย์ ดูอ้างอิง

ภิกษุทำสันถัตแล้ว ต้องใช้ให้ครบ ๖ ปีก่อนจะทำผืนใหม่ได้ — ถ้าทำใหม่ก่อน ๖ ปี ต้องปาจิตตีย์ (ยกเว้นสงฆ์อนุญาต หรือผืนเก่าพังใช้ไม่ได้)

ทำผ้านิสีทนะ (ผ้ารองนั่งส่วนตัว) ใหม่ ต้องตัดเศษของผืนเก่า ๑ คืบสุคตมาติดที่ขอบ เพื่อให้ดูไม่สวยเกินไป — ไม่ติด ต้องปาจิตตีย์ ดูอ้างอิง

ภิกษุได้ขนแกะ (สำหรับทำสันถัต) จะถือไปได้ไม่เกิน ๓ โยชน์ ด้วยตนเอง — ถือเกินนั้น ต้องปาจิตตีย์ (๑ โยชน์ ≈ ๑๖ กม.) ดูอ้างอิง

คล้ายข้อ ๔ แต่เป็นขนแกะแทนจีวร — ให้ภิกษุณีมิใช่ญาติซัก/ย้อม/หวี ต้องปาจิตตีย์

ยกเว้น: ภิกษุณีที่เป็นญาติ / ภิกษุณีที่มาช่วยเอง (ไม่ถูกสั่ง) ไม่ต้องอาบัติ ดูอ้างอิง

ภิกษุรับเงิน ทอง หรือสิ่งที่ใช้แทนเงิน (มาสก กหาปณะ ฯลฯ) ด้วยมือเอง หรือสั่งให้ผู้อื่นรับไว้เพื่อตน — ต้องปาจิตตีย์

การสละ: ต้องสละต่อหน้าสงฆ์ ทิ้งให้พ้นมือ (ไม่ใช่ฝากใคร) เพราะสมควรกล่าวว่า "นี่ไม่ใช่ของสมณะ" ดูอ้างอิง

ภิกษุทำการแลกเปลี่ยน เงินกับเงิน, ทองกับทอง, เงินกับทอง, หรือนำเงินทองไปแลกสิ่งของอื่น — ต้องปาจิตตีย์ทุกกรณี ดูอ้างอิง

ภิกษุทำการซื้อขาย (นอกจากเงินทอง) กับคฤหัสถ์ เช่น แลกของกับของ ต่อรองราคา — ต้องปาจิตตีย์ (ภิกษุไม่ใช่พ่อค้า)

ยกเว้น: การแลกกับภิกษุด้วยกัน หรือให้คฤหัสถ์จัดการแลกเอง แทนที่จะต่อรองเอง ไม่เป็นอาบัติ ดูอ้างอิง

ภิกษุเก็บอติเรกบาตร (บาตรเกิน ที่ไม่ได้อธิษฐาน) เกิน ๑๐ วัน ต้องปาจิตตีย์ — เหมือนหลักอติเรกจีวรของข้อ ๑ ดูอ้างอิง

ภิกษุขอบาตรใหม่จากคฤหัสถ์มิใช่ญาติ ได้ก็ต่อเมื่อบาตรเก่ามีรอยแตกตั้งแต่ ๕ แผลขึ้นไป — ถ้าขอในขณะที่บาตรยังใช้ได้ (แผลน้อยกว่า ๕) ต้องปาจิตตีย์ ดูอ้างอิง

เภสัช ๕ — เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย — ภิกษุเก็บไว้เพื่อฉันเป็นยา ได้ไม่เกิน ๗ วัน หลัง ๗ วัน ต้องสละ และแสดงอาบัติปาจิตตีย์ ดูอ้างอิง

ผ้าอาบน้ำฝน ภิกษุแสวงหาได้เฉพาะกึ่งเดือนท้ายคิมหันตฤดู (ฤดูร้อน) และใช้ได้เฉพาะกึ่งเดือนท้ายวัสสานฤดู (ฤดูฝน) — นอกเวลานี้ต้องปาจิตตีย์ ดูอ้างอิง

ภิกษุให้จีวรแก่ภิกษุอีกรูปหนึ่งแล้ว ต่อมาขุ่นเคือง ชิงคืนหรือสั่งคืน — ต้องปาจิตตีย์ ดูอ้างอิง

ภิกษุขอด้ายจากคฤหัสถ์มิใช่ญาติและมิได้ปวารณา แล้วเอาไปให้ช่างหูกทอผ้าให้ — ต้องปาจิตตีย์ ดูอ้างอิง

คฤหัสถ์มิใช่ญาติจ้างช่างหูกทอผ้าเพื่อถวายภิกษุรูปหนึ่ง — ถ้าภิกษุไปบอกช่างหูกว่า "ขอให้ทอยาวกว่านี้ กว้างกว่านี้ ทอเนื้อให้แน่นขึ้น" โดยที่คฤหัสถ์มิได้เชื้อเชิญ — ต้องปาจิตตีย์ ดูอ้างอิง

อัจเจกจีวร คือจีวรที่คฤหัสถ์ถวายก่อนจีวรกาล (เพราะท่านต้องเดินทางไกล หรือจะตาย) — ภิกษุรับไว้ได้ แต่ต้องเก็บให้ล่วงไม่เกินสมัยจีวรกาล (ถ้าเกินนั้นให้สละ) ดูอ้างอิง

ภิกษุจำพรรษาในที่มีภัย (เช่น โจรชุม) ฝากจีวรไว้ในหมู่บ้านเพื่อความปลอดภัย — จะแยกห่างจากจีวรได้ไม่เกิน ๖ คืน — ถ้าเกิน ต้องปาจิตตีย์ ดูอ้างอิง

ภิกษุรู้ว่าคฤหัสถ์กำลังจะถวายของแก่สงฆ์ แล้วพูดชักจูงให้เขาถวายแก่ตนเองแทน — ต้องปาจิตตีย์ (เพราะเป็นการเบียดบังสงฆ์) ดูอ้างอิง